Dinnerly is a meal kit provider in the Australia. They are known for targeting cheap meal kit products including their popular $4.99 AUD burger. Try out our latest Dinnerly coupons Check this coupon now to get your first delicious meal at a very affordable price.


 

MERSÝN

 

 

Latince ismi : Myrtus communis

Mersin: (Myrte / Myrte / Myrtle / As / Asmar / Sýçankulaðý otu / Myrtus/ Murt/Hambelez) Mersingiller  ailesindendir.  100 kadar türü vardýr. Karadeniz, Ege ve özellikle Akdeniz kýyýlarýmýzda kendiliðinden yetiþir.  

Mayýs-haziran aylarý arasýnda, beyaz renkli çiçekler açan, 1-3 m boylarýnda, yapraklarýný  dökmeyen, bir aðaççýktýr.

 

 Yapý itibariyle gövde ve dallar þeklinde deðil maki görünümündedir.  Yapraklar kýsa saplý ve karþýlýklý, yeþil renkli, derimsi, oval þekillidir ve üzerinde salgý bezleri bulunur.  Yapraklarý hoþ kokuludur. Yapraklarýnda ve çiçek dallarýnda reçine, tanen, sinaol, terpen, mirtol, pinen gibi maddeler vardýr. Çiçekler beyaz, uzun saplý olup, tek olarak her bir yapraðýn koltuðunda bulunur. Mersinde murt, Adana - Hatay taraflarýnda hambelez, diðer yörelerde mersin denilen meyveleri nohut büyüklüðünde, beyaz üzerine morumsu siyah lekelidir. Meyvenin ortalarýnda çok miktarda  incirinkinden biraz irice olan hafif kekremsi çekirdekleri murt yeme zevkini azaltýr. Murtda  uçucu yað, þeker, sitrik asit bulunur.

 

Mersin bitkisi gün geçtikçe azalmaktadýr ve böyle giderse kýsa süre sonra neslinin  tükenme tehlikesi vardýr.  Doðal olarak yetiþtiði yerler tarým alaný yapýldýkça yaþam alaný daralmaktadýr.  Merkeze baðlý bazý köylerde kendiliðinden yetiþen kaliteli murtlar toplanýp satýlmakta ve küçümsenmeyecek paralar kazanýlmaktadýr. Ancak yinede hiç kimse “murt bahçesi” yapmayý ciddiye almamaktadýr.

 

Mersingiller familyasýnda yer alan ayný cinsten 1000 kadar bitki türünün genel adý Mersin'dir. Anayurdu Amerika, Avustralya ve Yeni Zelanda olan, kýþ mevsiminde yapraklarýný dökmeyen ve 2-5 metreye kadar boylanabilen aðaç ya da aðaççýklardýr. Burada sözünü edeceðimiz, Yabani ya da Adi mersin (M. communis) adý verilen tür, Akdeniz Bölgesi'nin bitkisi olup Batý ve Güney Anadolu kýyý þeridimizde bulunan güneþli ve kurak alanlardaki makiler arasýnda bol bol yetiþmektedir. Üst yüzeyinde pek çok saydam nokta (yað bezeleri) bulunan yapraklarý sert, meþinimsi, kenarlarý düz, küçük, üzeri koyu yeþil, altý daha açýk yeþil ve tam ortasý boydan boya çizgili olur. Mersinin yaz ortasýndan sonbahara kadar açan altýn renkli erkek organlý beyaz çiçekleri ve yuvarlak kesitli, kýrmýzýmsý renkte dallarý vardýr. Bitkinin ikinci yýlýnda dallarý bej renge dönüp odunsulaþýr. Baþlangýçta etli ve beyaz olan meyveleri, olgunlaþtýðýnda koyu mavi-siyah renge döner. Mersin bitkisinin dal, yaprak, çiçek ve meyveleri hoþ kokuludur. Bitki, döktüðü tohumlarla kendiliðinden çoðalýr ya da gövde çelikleriyle üretilir.

Mersinin yaprak ve çiçekli dallarýnda tanen, reçine, acý birtakým maddeler ile uçucu yaðlar; meyvelerinde yüksek oranda A vitamini, tanen, þeker ve asitler bulunur. Tatlý ve hoþ kokulu meyveleri pazarlarda satýlýr ve yenir. Körpe yapraklarý ise, defne gibi, et yemeklerine çeþni vermesi için kullanýlýr.

 

Kullanýldýðý yerler: 

Murt dallarý   talvar (gölgelik) yapýmýnda, Tak, Düðün salonu, sahne, kürsü süslemede, kesme çiçek tanziminde kullanýlýr. (Veya kullanýlýrdý) Murt; Mesane iltihaplarýný giderir. Nezlede faydalýdýr. Akciðer iltihaplarýnda kullanýlýr. Bel soðukluðunda faydalýdýr. Ýshali keser. Mide aðrýlarýný giderir. Egzamada faydalýdýr. Saçlarý boyamakta kullanýlýr. Bitkinin yapraklarý, çiçekli dallarý ve yapraklarýndan elde edilen uçucu yað (Mersin esansý) kullanýlýr. Yaprak ve meyveler kabýzlýkta, mikrop öldürücü, iþtah açýcý, kan dindirici, antiseptik ve hâricen yara iyi edici olarak kullanýlýr. Taze yapraklarýndan, su buharý distilasyonu ile “Mersin Esansý” elde edilir. Bu esans renksiz, akýcý, özel kokulu ve yakýcý lezzetlidir. Takriben 100 kg yapraktan 300 gr esans elde edilir. Mirtenol, sineol ve terpenler ihtivâ ederler. Gýda ve parfümeri sanayisinde kullanýlan önemli bir ham maddedir. Yöresel olarak þeker hastalýðýna karþý da (günde 10 damla) kullanýlýr. Mersin meyveleri uçucu yað, tanen, sekerler ve organik asitler ihtivâ eder. Antiseptik özelliði de bulunan meyveler yemiþ birkaç gün bozulmadan bekleyebilir. 

 

Týbbi Etkileri ve Kullanýmý

Bitkinin týbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri þöyle özetlenebilir:

• Peklik verici ve özellikle çocuklarda diyareyi kesicidir.
• Ýþtah açýcýdýr.
• Ýdrar yollarý enfeksiyonlarýnda antiseptik etkisi vardýr.
• Doku ve damar büzücü niteliði nedeniyle kaný dindirici etkileri görülür.

Sayýlan bu etkilerinden yararlanmak üzere, bitkinin yapraklan her mevsimde toplanýr ve gölgelik, havadar bir yerde kurutulur, 1 tatlý kaþýðý kurumuþ mersin yapraðý üzerine 4 bardak kaynar su dökülüp 10-15 dakika süreyle demlendirilerek hazýrlanan infüzyon, günde iki kez birer bardak içilir.

• Mersin, antiseptik etkiler taþýr. Bu etkisinden yararlanmak üzere, bitkinin yapraklarý suda kaynatýlýp buharý damýtýlarak elde edilmiþ ve piyasada satýþa sunulmuþ suyu, dýþtan bedene uygulanýr.
• Ayrýca A vitamini yönünden zengin olan mersin meyvesinden þurup yapýlarak içilmesinin, görme yeteneðini artýrdýðý ileri sürülmektedir

 

Likapa (Yaban Mersini)


SÝSTEMATÝKTEKÝ YERÝ

Takým : Ericales
Familya : Ericaceae
Alt Familya : Vacciniaceae
Cins : Vaccinium
Alt Cins : Batodendron
: Euvaccinium (3 þubeye ayrýlýr)

1- Myrtillus
Vaccinium myrtillus (Adi yaban mersini)
Vaccinium uliginosum (Bataklýk yaban mersini)
2- Hemimyrtillus
Vaccinium arctostaphylos
3- Vitis-idea
Vaccinium vitis-idea (Noktalý küçük yaban mersini)
: Oxycoccus (Cranberry)
Vaccinium macrocarpon
Vaccinium oxycoccus
: Cyanococcus (kültürü yapýlan likapalar)
Vaccinium corymbosum L. (Kuzey orijinli yüksek çalý yaban mersini)
Vaccinium australe L. (Güney orijinli yüksek çalý yaban mersini)
Vaccinium ashei Reade (Tavþangözü yaban mersini)
Vaccinium angustifolium L. (Alçak çalý yaban mersini)
Vaccinium myrtilloides L. (Alçak çalý yaban mersini)


 

Ayrýca yarý yüksek çalý formundaki likapalar (yüksek çalý x alçak çalý melezleri) ve Güney orijinli yüksek çalý formundaki likapalar (Vaccinium corymbosum x Vaccinium darrowi melezi) da kültürü yapýlan likapa grubunda yer almaktadýr.

Yüksek çalý formundaki likapalarýndan yeni çeþitlerin geliþtirilmesi 1900’lü yýllardan önce baþlamýþtýr. Bu amaçla doðal ortamlarda yetiþmekte olan iyi tipler selekte edilerek çoðaltýlmýþ ve koleksiyon bahçeleri oluþturulmuþtur. Bu çalýþmalara Maine, New York ve Michigan’da baþlatýlmýþtýr. Çiftlik sahibi olan ve doðadan topladýðý iyi tip yabani likapalar ile bir bahçe tesis eden bayan Elizabeth White, 1906 yýlýnda bu bahçesi ve tüm imkanlarýný Ziraat Mühendisi F.V. Coville’ye sunarak likapa çeþit ýslahý çalýþmalarýnýn baþlamasýný saðlamýþtýr. Bu çalýþmalarýn baþlangýcýnda Pioneer, Katherine, Cabot ve Rubel gibi birkaç çeþit ýslah edilerek 1920’lerde Amerika’da yeni bir meyve endüstrisinin kurulmasý saðlanmýþtýr.

Yüksek boylu çalý formundaki likapalar (Vaccinium corymbosum),

Güney orijinli yüksek boylu çalý formundaki likapalar (Vaccinium australe) ve

Alçak boylu çalý formundaki likapalar(Vaccinium angustifolium) 4n,

Tavþangözü likapalarý (Vaccinium ashei) 6n, diðer türler ise 2n
kromozom sayýsýna sahiptir (n=12).


ANATOMÝK VE BOTANÝK ÖZELLÝKLERÝ
 

Toprak üstü organlarý:

Ocak þeklinde bir görünüm arz eden likapa bitkisinde toprak üstü
organlarýný dip kýsýmdan çýkan yeni, sukkulent yapýdaki sürgünler, odunlu çalý formundaki sürgünler ile 1 yaþlý sürgünler üzerinden çýkan yeni yeþil yan sürgünler oluþturmaktadýr. Sýrýk(sopa) þeklindeki likapa sürgünleri 10-20 yýl yaþayabilir ancak 5-7 yýl sonra bu sürgünler budanarak çýkarýlmalýdýr. Yüksek boylu çalý formundaki likapalar 120-300 cm boylanabilir. Alçak boylu çalý formundaki likapalar 90 cm boylanabilirken yarý-yüksek boylu çalý formundaki likapa çeþitleri bu iki grup arasýndadýr. Tavþan gözü likapalarý ise daha uzun sürgünlere sahip olup kuvvetli geliþme gösterirler ve 610 cm boy yapabilmektedirler.

Kök sistemi:
Yüksek boylu çalý formundaki likapalarýn kökleri ince, kök kýllarý olmayan lifli kök yapýsýna sahiptir. Su ve besin maddelerinin kökler tarafýndan absorbe edilebilmesi için çoðunlukla endotrofik mikorizalar (VAM) ile birlikte yaþarlar. Kökler bitkinin tabanýndan itibaren 180 cm’ye kadar yayýlabilir ancak nadiren 90 cm derine penetre edebilirler. Alçak boylu çalý formundaki likapalarýn köklerinde de kök kýlý yoktur. Çok ince ve lif (iplik) gibi olan kökleri vardýr. Bu likapa bitkileri toprak altý rhizomlardan adventif olarak büyürler. Dolayýsýyla alçak boylu çalý formundaki likapalar yayýlýcý form gösterirler. Zamanla bitkiler birbirine eklenerek tek bir gövdeliymiþ gibi büyüme meydana gelebilir.

Tomurcuklar ve Çiçekler: Likapalarda meyve gözleri yaz sonlarý ile sonbahar aylarýnda oluþmaktadýr. Tomurcuk geliþimi sürgün ucundan aþaðýya doðru yani bazipetal olarak meydana gelir. Çiçek tomurcuklarýnýn sayýsý iklime baðlý olduðu kadar sürgün geliþme kuvvetine yani çapýna da baðlýdýr. Tomurcuklarýn içinde yer alan çiçek demetinin farklýlaþmasý ise aþaðýdan yukarý doðru yani akropetal olarak gerçekleþmektedir.

Meyve Geliþimi: Likapalarda meyve iriliði, sürgün çapýna ve çekirdek sayýsýna baðlýdýr. Kalýn sürgünler daha iri meyve verebilirken döllenme sonucunda meyvede meydana gelen çekirdek sayýsýnýn fazlalýðý da iri meyve ile sonuçlanýr. Bu arada karþýlýklý tozlanma da meyve iriliðini artýrýcý yönde etkin rol oynamaktadýr. Likapalarda meyve tutumu için tozlanma gerekmektedir.

Tozlanma: Likapalarda tozlanma entomofil yani böceklerle olmaktadýr. Çünkü böcekleri çeken hoþ kokulu ve nektar içeren çiçeklere sahiptir. Likapa çiçeklerinin taç yapraklarý birleþik olup uç kýsýmda açýklýk vardýr. Ters dönmüþ çan þeklindeki likapa çiçeðinde yumurtalýðýn dip kýsmýnda nektar olup misk kokusu ile böcekleri çiçeðin dip kýsmýna kadar çeker. Likapa çiçeklerindeki polenler çok aðýr olup yapýþkandýrlar ve rüzgar ile hareket etmezler. Erkek organlarý da diþi organdan uzun olup çiçeðin uç kýsmýndan dýþarý doðru çýkmýþtýr. Bu yüzden erkek organlardan ayrýlan polenler diþi organ tepesine uðramadan çiçeði terk ederler. Ayrýca, diþi organ kendi kendine tozlanmayý engelleyecek þekilde çýkýntýlýdýr. Bu yüzden karþýlýklý ve arýlarla tozlanmaya gerek vardýr.

LÝKAPA YETÝÞTÝRÝCÝLÝÐÝ (YÜKSEK BOYLU LÝKAPA)

Sýcaklýk
Don olayý olmayan en az 160 günlük yetiþme periyodu ister
Geliþmesi için 2000 gün derece sýcaklýk ister
Soðuklama süresi 650-850 saat arasýndadýr


 

Soðuklara dayaným


Gözler : -26.3 ila -29.1°C’ye kadar dayanýr
Gövde : -29.1 ila -34.7°C’ye kadar dayanýr
Çiçekler : -1.12 ila -4.48°C’ye kadar dayanýr

Gün Uzunluðu: Uzun günler bitkideki vegetatif geliþmeyi teþvik ederken yaz sonlarý ile sonbahar aylarýndaki kýsa günler meyve tomurcuðu geliþimini artýrýr.

Nem: Likapalar kök kýllarýndan yoksun olduðu için topraktaki nem deðiþikliklerine son derece hassastýrlar. Ýklime, çeþide ve geliþme kuvvetine baðlý olarak büyümeleri ile meyve verdikleri dönem boyunca haftalýk olarak yaklaþýk 2.54-5.08 cm suya ihtiyaç duyarlar. Sulamada kullanýlan su kaliteli olmalý, çok az veya hiç tuz içermemeli ve kalsiyum içeriði çok az veya hiç olmamalýdýr.

Toprak: Ýdeal likapa topraðý, drenajý iyi olan, asitli ve kumlu topraklardýr. Likapa yetiþebilecek topraklarýn pH’sý 4.5-5.2 arasýnda olmalýdýr. Organik madde kapsamý yüksek olan aðýr topraklar da likapa yetiþtiriciliði için uygundur. Yayla alanlarýndaki topraklarýn likapa yetiþtiriciliðine uygun hale getirilmesi için dikim öncesi kompost veya asit torf ilave edilmelidir. Ayrýca, odun talaþý, çam ibresi veya çam kabuklarý ile bitkiler malçlanmalýdýr.

Yer Seçimi: Likapa tarýmý için en uygun alanlar, tam güneþ alan veya biraz gölge olan, güney yöneye bakan ve hafif meyilli olan alanlardýr. olmalýdýr. Ayrýca su drenajý ile hava akýmýnýn da nispeten iyi olmasý gerekir. Ayrýca likapa çiçeklerinin soðuklara dayanýmýnýn diðer birçok üzümsü meyveden daha yüksek olduðu da unutulmamalýdýr. Bu açýdan kuzey-batýya bakan alanlar da yetiþtiricilik için uygundur. Genel bir ifade ile yabani likapalarýn, orman güllerinin, defne, kýzýl aðaç ve çamýn karýþýk olarak yetiþtiði alanlar likapa yetiþtiriciliði için uygundur.

Arazi Hazýrlýðý

  • Drenajý artýrmak için arazi iþlenir.

  • Toprak organik maddesini artýrmak için yüzey örtücü bitkiler ekilir ve toprak iþlemeile birlikte topraða karýþtýrýlýr.

  • Ahýr gübresi verilir.

  • Gerekli ise toprakta pH ayarlamasý yapýlýr. Bu amaçla toprak tipine ve toprak pH’sýna göre gerekli olan kükürt miktarý hesaplanarak dikimden en az 6 ay önce topraða verilir.

  • Toprak tahlilleri sonucunda gübre ilavesi yapýlýr. P, K, Ca, Mg v.s gübreler topraðýn üst 30 cm’sine verilir. Gübrelemede amonyumsülfat gübresi kullanýlabilir. Nitratlý gübreler kullanýlmamalýdýr.

  • Drenajýn zayýf olduðu düz arazilerde mutlaka masura yapýlarak toprak 35 cmyükseltilmeli ve bitkiler 120-150 cm geniþliðindeki masuralara dikilmelidir.

Dikim: Bölgedeki kýþ soðuklarý ile muhtemelen don olaylarýna baðlý olarak dikim ilkbahar veya sonbaharda yapýlabilir. Fidanlar fidanlýktaki veya saksýdaki derinlikleri kadar derine dikilmelidir. Derin dikim yapýlmamalýdýr. Dikim sonrasý sýra boyunca 60-120 cm geniþliðinde ve 15-20 cm kalýnlýðýnda malçlama yapýlmalýdýr. Bitkiler büyümeye baþlayýnca ve büyüme periyodunca azotlu gübreleme yapýlýr. Gübre olarak amonyumsülfat kullanýlabilir ve ihtiyaç duyulan gübre miktarý bölünerek verilmelidir.

Aralýk- Mesafeler: Likapa yetiþtiriciliði yapýlan ülkelerde dikim mesafesi sýra üzerinde 120 cm, sýralar arasýnda ise 300 cm olup bu aralýk ve mesafeler 152 ile 365 cm’ye kadar çýkarýlabilmektedir. Likapa yetiþtiriciliðinde likapa sýralarý arasýndaki mesafe 250 cm’den daha az olmamalýdýr. Bu mesafe hasat sýrasýnda iþçilerin rahat çalýþabilmesi için gereklidir.

Dikim Fidanlarý
Likapa bahçesi tesis aþamasýnda 3 farklý fidan tipi tercih edilebilir. Bunlar;

- Bir yaþýnda köklü çelikler
- Fidanlýklarda üretilmiþ 2-3 yaþýnda açýk köklü fidanlar
- Fidanlýkta üretilmiþ 2-3 yaþýnda tüplü fidanlar

Budama :Likapa ocaðýndaki sürgünlerin yaþlarý arasýnda bir denge kurmak için yaþlý ve genç sürgünlerde her yýl belli oranda azaltma (çýkarma) þeklinde yenileme budamasý yapýlýr. Ayrýca, zayýf ve hastalýklý sürgünler budama ile uzaklaþtýrýlýr, verimden düþen yaþlý sürgünlerin bir kýsmý çýkarýlýr, gölgelemeden dolayý diðer sürgünlerin geliþimini engelleyen genç sürgünlerde aralama budamasý yapýlýr ve bitkinin taç kýsmýnda yer alan dallarýn yoðunluðu ayrýntýlý budama ile azaltýlýr. Ayný yaþ grubuna giren ayný sayýdaki 15-20 sürgün býrakýlarak bitkide sürgün-meyve oraný dengelenmelidir.

Hastalýk ve Zaralýlar
Mantari Hastalýklar

Likapalardaki mantari hastalýk riski diðer birçok üzümsü meyveye göre çok daha azdýr.

Mantari hastalýklardan
- Mumlu tane hastalýðý (Monilia vaccinii-corymbosi)
- Pomopsis kanser ve dal yanýklýðý (Phomopsis vaccinii)
- Fitofitora kök çürüklüðü (Phtophtora cinnamoni)
- Meyve çürüklüðü
Antraknoz (Colletotrichum gloesporioides)
Alternaria (Alternaria alternata)
Virüs hastalýklarý

Likapalarda sýkýntý yaratan virüs hastalýklarý bulunmaktadýr. Bunlar,
- Likapa Scorch virüsü
- Kýsa baðcýk virüsü
- Likapa yaprak benek virüsü
- Nekrotik halkalý benek virüsü
- Kýrmýzý halkalý benek virüsü
Zararlýlar

Doðrudan meyve ile beslenerek ürün kaybýna sebep olan zaralýlar
- Kranberi meyve kurdu
- Likapa kurtçuðu
- Kiraz kurdu
- Erikli hortumlu böceði

Virüs veya mikoplazma benzeri organizmalara vektör görevi yaparak veya yapraklarla beslenerek bitkiye zarar verip indirekt olarak meyve miktarýný azaltan zararlýlar
- Sivri burunlu yaprak delenler
- Kabuklu bitler
- Likapa tomurcuk delen
- Likapa gövde delen

 

Þifanýn bilinçli adresi:   www.herbalistatabay.com

www.bilgideposu.com

 

www.beyintedavisi.com