KÝMYON

 

 

Latince ismi : Cuminum cyminum

 

Bilimsel sýnýflandýrma

Alem Plantae (Bitkiler)
Þube Magnoliophyta (Kapalý tohumlular)
Sýnýf Magnoliopsida (Ýki çenekliler)
Takým: Apiales
Familya Apiaceae (Maydonozgiller)
Cins: Cuminum
Tür: C.cyminum

-

Kimyon (Cuminum cyminum) Mayýs-Haziran aylarý arasýnda, beyaz ve pembemsi renkli çiçekler açan, 40-60 cm boyunda, bir yýllýk otsu bir bitki. Gövdeleri dik, üstte dallanýr. Yapraklarý iplik gibi parçalý ve tüysüzdür. Çiçekler þemsiye durumunda toplanmýþlardýr. Þemsiye, 3-5 saplýdýr. Çiçekler beyaz veya pembe renklidir. Meyvesi köþeli, oval þekilli, 4-5 mm boyundadýr. Temmuzda meyveler olgunlaþýr. Özel kokuludur ve meyveleri sabit ve uçucu yað, tanen ve reçine taþýmaktadýr. Midevi, gaz giderici, terletici olarak kullanýlýr. Ayni zamanda özellikle Kuzey Afrika, Orta Doðu, batý Çin, Hindistan ve Meksika mutfaðýnda çok kullanýlan bir baharattýr

 

Tohumlar tüketim için genelde toz haline getirilir. Kimyonun genel olarak en sýk yetiþtiði yerler: Ýran, Özbekistan, Tacikistan, Türkiye, Fas, Mýsýr, Hindistan, Suriye, Meksika ve Þili. Türkiye'de yetiþtiði yerler: Ege ve Karadeniz Bölgesinde kültür olarak yetiþtirilir. Hindistan'da kimyon jiira olarak, Pakistan/Ýran'da ziira olarak, batý Çin'de ziran olarak adlandýrýlýr

 

Kimyon nedir, nerde yetiþir?

Latincesi Cuminum cyminum olan kimyon, bir yýllýk otsu bitkidir, meyvalarý için yetiþtirilir. Meyvalarý baharat olarak kullanýlýr. Ülkemizde Frenk kimyonu denen, Carum carvi diye bir türü de vardýr. Kars bölgesinde bu bitkinin genç dallarý çorbalara ve yemeklere koku vermesi için katýlýr. Kefe Kimyonu denen Laser trilobum borkh, ülkemizde yetiþen diðer bir kimyon türüdür. Özellikle çam ormanlarýnýn altýnda yetiþir. Olgun meyvalarý baharat olarak kullanýlýr. Toros daðlarýnýn Mersin/Adana kesiminde yetiþen türüne sýra ismi verilir. Adana, Tarsus ve Mersin bölgelerinde baharat olarak kullanýlýr ve satýlýr.

 

Akdeniz bölgesinde tarih öncesinden beri yetiþen bir bitki kimyon. Fas, Mýsýr ve Suriye’nin yaný sýra Hindistan, Meksika, Kuzey Amerika ve Þili de yetiþtirilmektedir. Sebzelerde, sakatat, et yemekleri ve içeceklerde kullanýlýr. Spesifik olarak, Fas ve Ortadoðu ülkelerinde tavuk, keçi eti ve uykuluk terbiyesinde kullanýlýrken, Hindistan da baharat olarak kullanýlmasýnýn yaný sýra, sindirimi kolaylaþtýrmak için çay gibi demlenir.

 

Tarihte kimyon

Þu anda en fazla kimyon kullanan ülke mutfaklarý arasýnda Hindistan, Fas ve Mesika geliyor. Ancak, milattan önceki dönemde kimyonu en fazla Yunanlýlar ve Romalýlar kullanmýþ.

 

Eski Yunanlýlarýn yemek masalarýnýn üzerinde duran özel bir kimyon kutularý varmýþ. Kimyonu o denli bol kullanýyorlarmýþ ki, cimriliði kimyon kullanýmýyla tarif eder olmuþlar. Cimri bir insana, 'kimyon tanesini bölen' anlamýna gelen  kyminopristes  diyorlarmýþ! Antik Roma döneminde kimyonun, 'hýrsýn ve paranýn' sembolü haline geldiðini de söylemeliyiz. Her þeye hükmeden ve sahip olan Marcus Aurelius’un takma ismi  kimyon du. Kral Antonius savurgan insanlara tutumlu olmayý öðretmeye kalkýnca bu tutumundan dolayý, o da hakaretten nasibini aldý ve  kimyonu ikiye yarar  cümlesi onu taklit ve alay eden insanlarca kendisine karþý kullanýldý.

 

Aþaðý yukarý ayný yýllarda kimyon, Doðu Akdeniz ülkelerinde ve özellikle de Nil Nehri’nin yukarý kýsýmlarýnda yetiþtiriliyordu. Bu sýrada sindirimi kolaylaþtýrmasýnýn yaný sýra, ekmek ve et yemeklerine lezzet vermesi için de kullanýlýrdý. Kimyonun diðer bir görevi ise vergi ödemek için para yerine geçmesiydi. Ayrýca, meþhur  hatip Pliny, öðrencilerine konuþma yaparlarken tenlerine soluk, yüzlerine dikkatli ifade verdiði için kimyon yemelerini tavsiye etmiþtir.

 

Romalýlarýn her yiyecekle kimyonu özgürce kullandýklarýný söyleyebiliriz. Öyle ki 'patina de piris' isimli bir tür armut tatlýnýn içine bile kimyon koymuþlar. Kabuklu deniz hayvanlarý için kullandýklarý baþka bir sos ise, bal, sirke, maydanoz, nane, karabiber ve bol miktarda kimyondan oluþuyormuþ.

 

Nerelerde kullanýlýyor

Günümüzde kimyonun kullanýldýðý Avrupa mutfaklarý sýnýrlý. Fransa ve Almanya’da ekmeklerde, Hollanda ve Ýsveç’te ise bazý peynir türlerinde kullanýlýyor. Ýspanya da hiç kullanýlmýyor. Meksika da onu Ýspanyollar tanýttýklarý için halen bu mutfaðýn bir numaralý baharatý olma özelliðini koruyor

 

KÝMYON (Carvi fructus)
Bitki  :Carum carvi

Meyveleri % 3-7 oranýnda uçucu yað taþýr. Gastrointestinal sistem üzerinde etkilidir. Spazm çözücü ve gaz söktürücüdür. Ayrýca antimikrobiyal etkiye sahiptir. Özellikle midede þiþkinlik hissi, sindirim güçlüðü gibi hazýmla ilgili sorunlarda ve iþtahsýzlýkta kullanýlýr.

 

Dahilen:  Günlük doz 2,5 - 6 g’ a eþdeðer olacak þekilde, 1-3 çay fincanýdýr.  Günlük dozun sabah, öðle, akþam þeklinde alýnmasý tavsiye edilir. Amaca göre, iþtah açýcý ve gaz söktürücü olarak kullanýldýðýnda yemeklerden yarým saat önce, sindirim güçlüðünde kullanýldýðýnda ise yemeklerden sonra içilmesi önerilir.

 

KÝMYON ZÝRAATI

1-KÝMYONUN  EKONOMÝK DURUMU : Kimyon, kokusundan faydalanýlan baharat bitkisidir. Son yýllarda yurt içinde ve yurt dýþýnda sucuk imalinde, ilaç sanayinde ve boya sanayinde kullanýlmaktadýr. Türkiye'den A.B.D' ne Avrupa, Orta Doðuda, Arap ve Körfez ülkelerine devamlý ihraç edilmektedir.

 

2-KÝMYONUN BÝTKÝSEL DURUMU : Kimyon tohumu 4-5 mm uzunluðunda, açýk kahverengi renkte küçüktür. Kimyon bitkisi 35-40 cm boyunda ( mercimek bitkisi ) gibi dallanan ince uzun üzerinde küçük yaprak, bulunan hafif bir bitkidir. Genellikle Orta Anadolu da erken ilkbaharda 15 þubat- 15 Mart tarihleri arasýnda mutlaka ekimi yapýlmalýdýr.

 

3-KÝMYONUN ÝKLÝMÝ ÝSTEÐÝ : Kimyon ziraatý genellikle Orta Anadolu Bölgesinde bilhassa Afyon, Ankara, Eskiþehir, Konya, Ýlleri ile bunlarýn çevresinde bulunan illerde yapýlmaktadýr.

Eskiþehir yöresinde kimyon bitkisine (ZIRA) tabir edilmektedir. Bu sebeple kimyon bitkisi ilkbaharda erken ekim yapýlacak yazlarý sýcak kýþlarý soðuk olan Orta Anadolu bitkisidir.

 

4- KÝMYONUN TOPRAK ÝSTEÐÝ : Kimyon bitkisi hafif ve nazik bir bitki olduðundan genellikle ot getirmeyen yumuþak, kaymak baðlamayan hafif topraklarda iyi yetiþir ve randýmanlý olur.

Bilhassa hamdan yeni açýlan topraklarda daha fazla randýmanlý yetiþir. Çorak, kepir, topraklarda yetiþmekle beraber randýman alýnabilmesi için yýlýn yaðýþlý geçmesi þarttýr.

 

5- KÝMYONUN GÜBRE ÝSTEÐÝ: Kimyon ekimi yapýlýrken kimyon tohumu mutlaka fenni gübre ile ekilmelidir. Kimyon bitkisi fosforlu gübreye ihtiyacý olmakla beraber daha fazla azotlu gübreye ihtiyaç duyulmaktadýr. Ekimi ile birlikte topraða 10 kg % 18-46 DAP veya 10 kg % 15-45 Kompoze ve 10 kg % 20-20 Kompoze veya yalnýz 10 kg % 26 lýk A. Nitratla ekilebilir, Ekimden sonra kimyon toprak yüzünde görülünce dönüme 10-15 kg azotlu gübre serpildiði taktirde randýman alýnýr.

 

6- KÝMYONUN TOPRAÐININ HAZIRLANMASI: Kimyon bitkisi genellikle Orta Anadolu'da münavebede hububattan sonra ekilir. Bu münasebetle hasadý yapýlmýþ anýz tarlalarýnýn saplarýnýn mutlaka yakýlarak yaðýþlara müteakip mutlaka kimyon güzden soklu pullukla 18-20 cm derinliðinde aktarýlmalýdýr. Kimyon ekilecek tarla yaðýþlarýný iyice alýp yumuþadýktan sonra erken ilkbaharda 15 Þubat 15 Mart arasýnda

a)  Kazayaðý ile ikilenerek erken çýkan otlar imha edilir.

b)  Barana (týrmýk ) çekilerek üçlenip ekilecek saha kýsmen tesviye edilir. Tarla ekime hazýr duruma getirilir.

 

7- KÝMYONUN EKÝMÝ: Kimyon tohumu genellikle mibzerle sýraya ekilir. Serpme ekim daha ziyade dar arazilerde tatbik edilebilir. Kimyon tarlasý arzu edilen þekilde hazýrlandýktan sonra dekara 10 kg fenni gübre ile 1 kg tohum hesaplanarak gübre ile tohum iyice karýþtýrýlýr. Bu karýþým mibzerlerin tohum sandýðýna konulur. Kombine mibzeri ile tohum sandýðý ayarý 10-12 dereceye getirildiðine dekara 10 kg gübre 1 kg tohum en idealdir. Tohumlar genellikle 2-3 cm derinliðe ekilmelidir. Daha derine giderse katiyetle çýkmaz. Bunun için Kimyon ekilecek tarlanýn toprak hazýrlýðýnýn iyi yapýlarak ekimde tohumunun derine gitmesi önlenmelidir. Kimyon bilhassa tavsiye edilmiþ kýsmen sýkýþtýrýlmýþ topraktan 30-40 gün içinde toprak yüzüne çýkar.

 

8- KÝMYON BAKIMI VE YABANCI OT ÝLAÇLAMASI : Kimyon ekildikten sonra genellikle 30-40 gün içinde toprak yüzüne çýkar. Kimyon ot getirmeyen veya az ot getiren tarlaya ekilebilir.

Kimyonla birlikte yabancý otlarda kimyon tarlasý içinde büyümeye baþlarlar, Nisan ortalarýndan sonra kimyon üst azotlu gübreden atýldýktan sonra 1-15 Mayýs arasýnda yabancý otlarýn,

a)  Elle yolmalýdýr.

b)  Veya kimyon yabancý otunu imha eden AFALON ilacý ile hububat tarlalarýnda yapýlan yabancý ot ilaçlamasý gibi beher dekara 150-200 gr arasý bir ilaç ile 20 litre su düþecek þekilde yabancý ot ilaçlamasý yapýlmaktadýr. Çiçek zamaný yapýlacak yabancý ot ilaçlamasý kimyonun verimini çok düþürmektedir.

 

9-KÝMYONUN HASAT VE HARMANI: Kimyon mahsülü genellikle Haziran ayý içinde çiçeklenerek Haziran sonrasý Temmuz baþlarýnda rengi yeþilden mat kahverengi rengi alýnca hasadýn mutlaka yapýlmasý lazýmdýr.

Bin iþçi günde yarým dekar ile 1 dekar arasý yolma yapabilir. Yapýlan demetler tarlaya batör ayarý düzenlenmiþ ve rüzgarlýklarý kýsmen yapýlmýþ biçer döver yürütülerek önüne atmak suretiyle hasat ve harman yapýlýr. Kimyon harman yerinde sopalarla dövülerek veya dövenle sürülerek harmaný yapýlmakta beraber harmaný güçtür.

 

10-KÝMYONUN VERÝMÝ: Kimyon genellikle iyi ekimi yapýlmýþ iyi gübrelenmiþ iyi ot alýnmýþ kuvvetli tarlalardan ortalama beher dekara 50-80 kg arasýnda verim yapar. Zayýf þartlarda bu verim 20-30 kiloya düþebilir. Yüksek verim almak için az sahaya yapýp iyi emek verip birim sahadan yüksek verim almak esastýr

 

Romalýlar döneminden beri bedene yararlý etkileri bilinen ve kullanýlan kimyonun týbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri þöylece sýralanabilir:

• Midevidir: iþtahý açar ve sindirimi kolaylaþtýrýr.
• Mide ve baðýrsaklardaki gazý söktürür.
• Diyareyi hafifletici etkisi vardýr.
• Ýdrar söktürücüdür.
• Sinirleri uyarýr.
• Terletici etkisi de bulunmaktadýr.

 

Bu etkilerinden yararlanýlmak üzere yaz mevsiminde bitkinin çiçek þemsiyeleri tam olgunlaþmadan önce kesilip alýnýr. Bunlar gölge ve havadar bir yerde kurutulur. Yere serilen bir kaðýdýn üzerine bu þemsiyeler baþaþaðý edilip silkelenir. Böylece toplanan olgun tohumlar ya da piyasadan satýn alýnan kimyon tohumlarýndan 1-2 tatlý kaþýðýnýn üzerine 1 bardak kaynar su dökülüp kabýn üzeri kapatýlarak 10-15 dakika süreyle demlendirilir. Bu þekilde elde edilen infüzyondan günde iki kez sabah ve akþam yemeklerinden önce birer bardak içilir

Þifanýn bilinçli adresi:   www.herbalistatabay.com

www.bilgideposu.com

 

www.beyintedavisi.com