KÝÞNÝÞ

 

 

Latince ismi : Coriandrum sativum

Diðer Adlarý Aþotu, Kiþniþotu

Maydanozgiller familyasýndandýr. Anayurdu Akdeniz havzasý olup günümüzde birçok yerde ve ülkemizde yabani bitki ya da kültür bitkisi olarak yetiþmektedir. 60 cm'ye kadar boylanabilen biryýllýk otsu bitkidir. Gövdesi yuvarlak kesitli, boylamasýna oluklar halinde çizgili, soluk yeþil renkli ve dallara ayrýlan yapýdadýr. Bitkinin alt ve üst bölümündeki yapraklarý farklý görünüþte olur. Alt yapraklarý maydanoz bitkisininkilere benzer.

 

Hafif tüylü, tuhaf ve pek de hoþ olmayan koku taþýrlar. Bitkinin üst kesimindeki yapraklarý ip gibi ince ama düzgün kesimli ve gene hoþ olmayan keskin ve tuhaf kokulu olurlar. Yaz baþý ile ortasý arasýnda gevþek þemsiyeler oluþturarak açan, beyaz ya da pembemsi açýk mor renkli küçük çiçekleri olgunlaþýnca, 2-7 mm. çapýnda yuvarlak, açýk kahverengi tohum kýlýfýný taþýyan kokulu, kuru meyvelere dönüþür. Bol güneþli yerleri, bitek ve hafif topraklan seven kiþniþ bitkisi, tohumlarý sonbaharda ekilerek çoðaltýlýr. Ancak, çapraz döllenmeyle bitkinin yozlaþmasý meydana geleceðinden, rezeneden uzak yerlere ekilmesine dikkat edilmelidir.

 

Kiþniþin tohumunu taþýyan meyvesinde niþasta, tanen, þekerler, sabit ve uçucu yaðlar bulunur. Uçucu yaðýnda yüksek oranda coriandrol ile düþük oranda geraniol, borneol, pinen, phelladron ve asetik asit vardýr.

Kiþniþ tohumlan pastacýlýkta, baharat olarak bazý çorba ile yemeklerin hazýrlanmasýnda, içki endüstrisinde ve kiþniþ þekerinin yapýmýnda kullanýlýr. Bazý yerlerde bitkinin körpe yapraklarý salata ve güveçte piþen yemeklere katýlýr. Gövde ve kökü de sebze gibi piþirilip yenir.

 

Tibbi Etkileri ve Kullanýmý

Eski Mýsýr papirüsleri, Çince ve Sanskritçe metinlerde ve hatta Ýncil'de saðlýða yararlý etkilerinden övgüyle söz edilen kiþniþin, týbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri þöyle sýralanabilir:

• Kiþniþ tohumlarý içerdiði yaðlarla mideyi uyarýr; iþtahý açar, sindirimi kolaylaþtýrýr ve hazýmsýzlýða iyi gelir.
• Ayný nedenle mide ve baðýrsaklardaki gazý söktürür.
• Aniden baþlayan mide ve karýn aðrýlarýný bastýrýr.
• Özellikle çocuklarda diyareyi kesici etkiler yapar.
• Hafif yatýþtýrýcý etkisi vardýr.

 

Kiþniþin bu etkilerinden yararlanmak üzere, bitkinin çiçek þemsiyeleri yaz sonunda alýnýr ve tohumlarýnýn olgunlaþmasý için gölgeli ve havadar yerde bir süre itekletilir. Sonra þemsiyeler baþasaðý edilerek bir kaðýdýn üzerine sallanýr ve dökülen tohumlan toplanýr. Bunlardan ya da piyasadan alýnan kiþniþ tohumlarýndan 1 tatlý kaþýðý kadarý biraz ezilerek 1 bardak kaynar suya dökülür. Kabýn üzeri sýkýca kapatýlarak 5 dakika süreyle demlendirilir. Bu þekilde elde edilen infüzyon, yemeklerden önce birer bardak olarak içilir. Ayný etkilerinden yararlanmak için, tohumlarý yemeklerden önce aðýzda çiðnenebilir.

 

• Kiþniþ antiseptik (mikrop kýrýcý) etkiler de taþýr. Bu etkisinden yararlanmak için yukarýda tarifi verilen infüzyon, akne ya da yaralarýn üzerine uygulanýr

 

Kiþniþ, Koriander, Coriandrum sativum
 

Familyasý: Maydanozgillerden, Doldengeweaechse, Apiaceae


Druglarý: Kiþniþ tohumu (meyvesi): coriandri fructus
              Kiþniþ yaðý (eteryaðý): coriandri aetheroleum


Kiþniþ tohumu çay, baharat ve natürel ilaç yapýmýnda ve kiþniþ tohumundan eldeedilne eter yaðý aroma tedavisinde ve de baharat olarak kullanýlýr.

  Kiþniþ maydanozgillerin bir alt grubu olan coriandrealardan olup, bu grupta sadece iki tür mevcuttur. Bunlar yabani ve kültür kiþniþi diye ikiye ayrýlýr. Kültür kiþniþide Türk ve Rus kiþniþi olarak ikiye ayrýlýr ve her ikisi de coriandrum sativum’un alt türüdür.

Bu türden Rus kiþniþi küçük tohumlu: coriandrumsativum var.

 

microcarpum ve Türk kiþniþi: coriandrum sativum var. macrocarpum (var. vulgare) diye anýlýr. Kiþniþin MÖ: 1500 yüzyýlýnda Mýsýrlýlar tarafýndan kullanýldýðý ve yine 2. yüzyýlda Çinliler tarafýndan kullanýldýðý belgelenmektedir.

Vatanýnýn doðu Akdeniz ülkeleri: Mýsýr, Suriye, Flistin ve Türkiye olduðu ve buradan Avrupa’nýn batýsýndan Çinin doðusuna kadar yayýlmýþtýr. Günümüzde baþta Türkiye, Fas, Japonya, ADB, Hindistan, Çin, Arjantin, Macaristan ve Balkan ülkelerinde yetiþtirilir.

 

Botanik: Kiþniþ 30-80 cm boyunda genellikle bir yýllýk bir bitkidir, fakat iki yýllýk olan alt türleri de mevcuttur. Kökleri ið þeklinde, bitkinin tamamý kendine has bir kokuya sahiptir ve bu kokuda tahtakurusunun pis kokusuna benzer.

Alt yapraklarý uzun saplý üç parça kenarlarý kertikli ve parçalar kalp þeklindedir. Orta ve üstteki yapraklar gövdeye oturmuþtur ve ortadaki yapraklar önce üç sonra tekrar üçe ayrýlýrken, en üsteki yapraklar iplik gibi incedir.

Çiçeklerinden 10-20 tanesi topluca bir arada þemsiyecik oluþturur ve kenardaki çiçeklerin ters yumurta þeklinde beyaz veya pembe renkte her bir çiçek 3-5 taç yapraða sahiptir ve ortada taç yapraðý olmayan çiçekler pemepe renklidir. Þiemisyecikleruzun bir sapla kendisi gibi 3-5 adet þemsiyeceðin bir araya gelmesi ile geriden þemsiye þeklinde çiçek demetleri oluþturur.

Meyveleri sarýmsý, küre þeklinde, üzerinde 8-10 adet yay þeklinde çýkýntýlar  vardýr ve yayalar boydan boya uzanýr. Dýþ kabuðun içinde iki ayrý parça karþýlýklý bulunur ve Rus kiþniþi 1,5-3 mm ve Türk kiþniþi 3-5 mm çapýndadýr.

 

Yetiþtirilmesi: Türkiye’nin Konya, Burdur Isparta yörelerinde yaygýn olarak yetiþtirilir.

 

Hasat zamaný: Meyveleri farklý zamanlarda yani Aðustostan Eylüle kadar olgunlaþtýðýndan, önce olgunlaþanlar toplanýr, sonra beli bir süre sonra tekrar olgunlaþan meyveleri toplanýr ve hasat böyle devam eder. Þayet olgunlaþan  meyvelerin yanýnda olgunlaþmamýþ meyvelerde toplanýrsa bu sonradan iyice kurutulsa da kötü bir koku yayar.

 

Araþtýrmalar: ABD’nin New York þehrinde iki ilim adamý Prof. Dr. Med. Omura ve Dr. Klinghardt taze kiþniþin salata þeklinde yenmesi halinde diþlerdeki zehirli dolgu maddesi civanýn sebep olduðu hücre zehirlenmesini önlediði tespit edilmiþtir. (Nhk.01.00.44)

 

Kullanýlmasý:

a-) Üniversite kliniklerinde insanlar üzerinde tedavi denemekleri ve araþtýrmalar yapýlmýþtýr ve buna göre taze kiþniþ diþlerdeki amalgamýn içerdiði cýva zehirlenmesine karþý etkilidir. Fakat bu araþtýrma yeterlimidir?

b-) Komisyon E’nin 18.09.1986 tarihli ve 173 nolu monografi bildirisine göre kiþniþ tohumunun sindirim zafiyeti ve iþtahsýzlýða karþý kullanýlabileceði beyan edilmiþtir.

c-) Aroma tedavisinde  kiþniþ yaðý baþta þiþkinlik, hazýmsýzlýk, kramplar ve iþtahsýzlýða karþý kullanýlýr.

d-) Halk arasýnda kiþniþ þiþkinlik (gaz), hazýmsýzlýk ve kramp baþta olmak üzere mide-baðýrsak rahatsýzlýklarýna karþý kullanýlýr. Bu rahatsýzlýklara karþý kiþniþ, kimyon, anason, rezene ve kakule gibi bitki tohumlarý ile birlikte kullanýlýr ise daha etkili olur.

Çay: Ýki tatlý kaþýðý kiþniþ (kiþniþ tohumu sade kiþniþ diye anýlýr) hafif ezilerek demliðe konur ve üzerine 300-500 ml kaynar su ilave edilerek 5-10 dakika demlemeye býraktýktan sonra süzülerek içilir.

Yan tesiri: Bilinen bir yan tesiri yoktur, fakat eter yaðýnýn çok sert olmasý nedeniyle dikkatli kullanýlmalýdýr

 

Cinsel gücünüzü arttýrýn: Kiþniþ

Özelliklere kadýnlarýn cinsel istek ve heyecanlarýný arttýran kiþniþ, erkeklere de olumlu etki eder, ancak erkeklerin fazla kullanýmýnda ters tepkiye yol açar.

Kiþniþin sofralarda çok çeþitli kullaným biçimleri vardýr. Kiþniþin yararlarý 3000 yýldýr bilinir. Öyle ki, eski Sanskrit tabletleri, Mýsýr papirüsleri, Bin Bir Gece Masallarý ve Ýncil’de de adý geçer.

 

Kiþniþi Kuzey Avrupa’ya getiren Romalýlar, bu bitkiyi eti muhafaza etmek için kullanýrlardý. Çinliler ise eski zamanlarda kiþniþin insana ölümsüzlük verdiðine inanýrlardý.

 

Ortaçað’da afrodizyak özelliðiyle ön plana çýkan kiþniþ aþk iksirlerine katýlýrdý.

Kiþniþin her yerinde keskin bir koku vardýr, bir Peru kabilesi bu kokuyu o kadar çok sever ki, yapraklarýndan parfüm yapar.

 

Kiþniþin günümüzde Orta Avrupa, Hollanda, Romanya, Rusya, Hindistan, Doðu Asya, Japonya, Kuzey ve Güney Amerika, Mýsýr ve özellikle Marokka'da tarýmý yapýlmaktadýr.

 

Nelere faydasý vardýr?

- Cinsel gücü arttýrýr ve cinsel arzuyu kamçýlar
- Sinirleri yatýþtýrýr
- Ýþtah açýcý etkisi vardýr
- Gaz söktürücüdür
- Tansiyonu düþürür
- Baþ dönmesini giderir

 

Nasýl kullanýlýr?

Tohumu: Domates turþusu, sosis, köriler ve elmalý çöreklerde kullanýlýr. Ezilmemiþ tohumu çorba ve sebze yemeklerine katýlýr. Suda kaynatýlarak çayý yapýlýr. Tohumu ayrýca güzel kokusu sayesinde potbori tabaklarýnda kullanýlabilir.

Yapraðý: Körpe alt yapraklarý güveç, salata ve soslara eklenir.

Gövdesi: Fasulye ve çorbalarla birlikte piþirilir

Kökü: Taze kökü sebze gibi piþirilip yenilir

Tozu: Toz halindeki kiþniþ bal veya þekerle karýþtýrýlarak kullanýlýr

Þifanýn bilinçli adresi:   www.herbalistatabay.com

www.bilgideposu.com

 

www.beyintedavisi.com